Nhân học tôn giáo

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT MÔN HỌC 1. Tên môn học: Nhân học tôn giáo (Anthropology of Religion) 2. Số tín chỉ: 2 3. Trình độ: HK 4 4. Phân bố thời gian - Thuyết trình: 25 tiết - Bài tập, thảo luận: 5 tiết 5. Điều kiện tiên quyết: học xong môn Nhân học Đại cương 6. Mục tiêu của môn học: Hiện nay, thuật ngữ tôn giáo, tín ngưỡng, đạo… nhằm để biểu hiện niềm tin và hành vi của con người hướng về các đấng siêu linh vẫn còn được sử dụng chưa nhất quá tại Việt Nam, và vẫn đang có nhiều tranh cải. Nhằm đi đến một qui ước chung khi đề cập đến niềm tin và hành vi của con người trong việc hướng đến các thế lực siêu nhiên là việc làm cần thiết trong việc giảng dạy và nghiên cứu tại trường đại học. Do đó, nhóm soạn thảo chuyên đề Nhân học tôn giáo sẽ cố gắng tập hợp nhiều nguồn tài liệu của các nhà khoa học nghiên cứu về tôn giáo trong và ngoài nước, cùng việc kết hợp nghiên cứu điền dã của bản thân để cố gắng tìm ra một thuật ngữ thống nhất theo góc độ của Nhân học tôn giáo. Bên cạnh đó, Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa văn hóa, đa tôn giáo, đa tín ngưỡng, do đó việc nghiên cứu, nhìn nhận như thế nào là tôn giáo, là việc làm cần thiết của nhóm biên soạn về giáo trình này. Từ kiến thức đạt được trên vấn đề cơ sở lý luận, nhóm biên soạn sẽ liên hệ thực tiễn để nghiên cứu, giải thích các loại hình tôn giáo ở Việt Nam (chủ yếu là Nam Bộ). 7. Mô tả vắn tắt nội dung môn học: 8. Nhiệm vụ của sinh viên: - Tham gia tối thiều 80% giờ học - Tích cực thuyết trình trong lớp 9. Tài liệu học tập: Bộ môn Nhân học (2006), Biến đổi kinh tế, văn hóa, xã hội của cộng đồng người Chăm và Khmer tại TP. Hồ Chí Minh, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM Bowie, Fiona (2000), The Anthropology of Religion, Blackwell publishers Brown & Benchmark, Nhân học văn hóa – hiểu ta và người, Đại học bang Utah – Từ nguồn tại liệu đọc thêm của môn Nhân học đại cương, tài liệu lưu hành nội bộ, năm 2006. Đặng Nghiêm Vạn (2005), Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. 10. Tiêu chuẩn đánh giá môn học: - Dự lớp tối thiểu 80% tổng số tiết học - Tham gia thuyết trình và tích cực thảo luận - Làm bài kiểm tra 11. Thang điểm: 10 điểm 12. Nội dung chi tiết môn học: Chương 1 KHÁI NIỆM TÔN GIÁO VÀ QUAN ĐIỂM NHÂN HỌC VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO 1. Khái niệm tôn giáo - Phân tích các khái niệm liên quan đến niềm tin và các hành vi của con người hướng về đấng thiêng liêng của họ. - Thống nhất thuật ngữ chung về những vấn đề liên quan đến các hành vi của con người đối với các đấng thiêng liêng. 2. Quan điểm Nhân học về vấn đề tôn giáo - Chú trọng đến việc trải nghiệm của hành vi cá nhân trong tôn giáo như thế nào? - Cách tiếp cận của các nhà Nhân học về vấn đề tôn giáo, phương pháp cũng như các hệ thống lý thuyết liên quan đến tôn giáo. - Vận dụng các quan điểm này trong việc nghiên cứu tôn giáo ở Việt Nam. Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU TRONG NHÂN HỌC TÔN GIÁO 1. Bối cảnh văn hóa - xã hội và môi trường tự nhiên tác động đến tôn giáo - Bối tự nhiên - Bối cảnh xã hội + Bối cảnh văn hóa – xã hội + Bổi cảnh kinh tế - chính trị Bối cảnh văn hóa – xã hội và môi trường tự nhiên tác động tích cự đến việc ra đời và phát triển tôn giáo. Trong bối cảnh văn hóa – xã hội và môi trường nhất định sẽ cho ra đời những tôn giáo tương ứng của nó; và ngược lại nhìn vào hành vi, giáo lý và lễ nghi của các tôn giáo, chúng ta có thể hiểu và lý giải được bối cảnh văn hóa – xã hội và môi trường mà tôn giáo đó được hình thành, phát triển. 2. Tính thiêng trong tôn giáo - Bất kỳ tôn giáo nào cũng xây dựng cho mình tính thiêng, gồm không gian thiêng, biểu tượng thiêng. - Tùy theo mỗi tôn giáo mà có không gian thiêng và biểu tượng thiêng khác nhau. Có tôn giáo, chỉ duy nhất một không gian thiêng và một biểu tượng, nhưng cũng có tôn giáo tập hợp nhiều không gian thiêng và nhiều biểu tượng; mỗi không gian, mỗi biểu tượng giữ một chức năng riêng trong hoạt động tôn giáo. 3. Tô tem và vấn đề kiêng kỵ - Xác định những vấn đề liên quan đến tôtem của tộc người, hình thức ra đời và quá trình thờ cúng của các tộc người liên quan đến tôtem. - Đi kèm với tín ngưỡng tôtem là những yếu tố kiêng kỵ trong tín ngưỡng. Những kiêng kỵ chi phối quan trọng đến đời sống, sinh hoạt của từng cộng đồng tộc người. 4. Các loại hình shaman và lên đồng - Tìm hiểu thế nào là shaman và lên đồng; hai hình thức này có tương đồng nhau trong đời sống tâm linh của con người hay không? - Xác định vị trí, vai trò của shaman và lên đồng trong xã hội hiện đại 5. Nghi lễ - Nghi lễ thế tục - Nghi lễ tôn giáo 6. Tổ chức tôn giáo và vấn đề phân tầng xã hội - Tìm hiểu các tổ chức tôn giáo trong xã hội loài người. - Xác định vai trò và vị trí xã hội của những người thực hành tôn giáo trong đời sống cộng đồng 7. Vấn đề giới - Xác định vai trò của giới trong thực hành tôn giáo Chương 3 CÁC LOẠI HÌNH TÔN GIÁO TẠI VIỆT NAM Tôn giáo dân tộc bản địa Bửu Sơn Kỳ Hương Tứ Ân Hiếu Nghĩa Hòa Hảo Cao Đài Tịnh độ cư sĩ Tôn giáo thế giới Phật giáo Công giáo Tin Lành Islam Xác định vai trò của các tôn giáo này trong đời sống cộng đồng cư dân KẾT LUẬN 13. Kế hoạch giảng dạy và học tập cụ thể Số buổi Nội dung môn học Số tiết Nội dung học tập của sinh viên Số tiết 1 Chương 1 5 Khái niệm về tôn giáo 5 2 Chương 1 5 Quan điểm nhân học về tôn giáo 5 3 Chương 2 5 Những vấn đề nghiên cứu trong nhân học tôn giáo 5 4 Chương 2 5 Những vấn đề nghiên cứu trong nhân học tôn giáo 5 5 Chương 3 5 Các loại hình tôn giáo tại Việt Nam 5 6 Chương 3 5 Các loại hình tôn giáo tại Việt Nam 5